Informatyzacja administracji publicznej (eGovernment) to umożliwianie komunikacji na liniach państwo-obywatele oraz państwo-przedsiębiorcy za pomocą systemów teleinformatycznych. Warunkiem koniecznym dojścia do skutku tej komunikacji jest interoperacyjność. Zapewnienie interoperacyjności polega na nabywaniu i korzystaniu przez wszystkie strony (państwo, obywateli i przedsiębiorców) z rozwiązań teleinformatycznych, które ze sobą współdziałają. Wybory technologii przez każdą ze stron nie mogą zatem być podejmowane bez uwzględnienia decyzji stron pozostałych. W szczególności, wybór określonej technologii przez państwo oznacza konieczność dostosowania się obywateli i przedsiębiorców do tej technologii w ten lub w inny sposób.

Wobec tego, decyzje państwa co do wyboru technologii przestają być prawnie obojętne. Poniżej przedstawiona zostanie próba oceny takich decyzji z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, zasada równości to nakaz równego traktowania wszystkich podmiotów charakteryzujących się w równym stopniu daną cechą istotną. Można wyróżnić dwie takie grupy podmiotów: (1) dostawcy rozwiązań teleinformatycznych oraz (2) użytkownicy. Cechą istotną wyróżniającą grupę pierwszą jest konkurowanie na tym samym rynku (rynku rozwiązań dla eGovernment), podczas gdy cechą istotną podmiotów należących do grupy drugiej jest korzystanie z usług oferowanych przez państwo.

Upraszczając, państwo w trakcie wdrażania eGovernment może: nabywać rozwiązania oparte o (1) standardy zamknięte lub (2) standardy otwarte. Standardy zamknięte to takie, które zostały opracowane we własnym zakresie przez konkretnego przedsiębiorcę i nie mogą być bez przeszkód wdrożone przez innych przedsiębiorców z uwagi na ograniczenia techniczne lub prawne nałożone przez ich „właściciela”. Standardy otwarte z kolei są opracowywane w drodze otwartej dla każdego procedury, ich specyfikacje są publicznie dostępne, a ich wykorzystanie nie podlega żadnym technicznym lub prawnym ograniczeniom. Innymi słowy, standardy zamknięte mogą być wdrożone tylko przez podmioty dopuszczone przez ich „właściciela”, podczas gdy rozwiązania zgodne ze standardami otwartymi może produkować każdy, kto tylko chce. W praktyce funkcjonuje też wiele standardów „częściowo otwartych”. Dalej będziemy zaliczać je wszystkie do kategorii standardów zamkniętych, bo ich wykorzystanie rodzi skutki podobne do standardów zamkniętych, choć niekiedy o mniejszym natężeniu.

Obie decyzje wpływają na sytuację obu zidentyfikowanych poniżej grup podmiotów. Jakiekolwiek bowiem standardy wybierze państwo, to dostawcy rozwiązań dla eGovernment muszą dostosować je do tych standardów, a użytkownicy usług eGovernment muszą nabywać rozwiązania do nich dostosowane. Nasuwa się pytanie, która decyzja powoduje naruszenie zasady równości.

Jeżeli państwo wybiera rozwiązanie oparte o standardy zamknięte to dopuszcza się różnego traktowania dostawców rozwiązań teleinformatycznych. Spośród grupy podmiotów, które dotychczas mogły swobodnie konkurować na rynku rozwiązań dla eGovernment państwo wybiera bowiem określoną podgrupę (lub nawet konkretny podmiot). Jest to „właściciel” standardu i ewentualnie autoryzowane przez niego podmioty. Wszyscy inni nie mogą dalej konkurować na tym rynku, gdyż nie są w stanie osiągnąć odpowiedniego poziomu interoperacyjności. O tym, czy taki poziom osiągną decyduje wyłącznie „właściciel” standardu. Oznacza to, że państwo preferuje określone podmioty pomimo, że z uwagi na ich cechę istotną powinny być one traktowane na równi z innymi.

Podobny wpływ ma wybór przez państwo zamkniętych standardów na zróżnicowanie w ramach grupy użytkowników. Z usług eGovernment mogą bowiem wtedy skorzystać tylko nabywcy rozwiązań dopuszczonych na rynek przez „właściciela” standardu. Dla innych usługi te stają się niedostępne, dopóki nie zdecydują się zmienić dostawcy. Tymczasem trudno uznać, że zasada równości dopuszcza wymaganie, aby wszyscy użytkownicy zawarli umowę z tym samym dostawcą (lub autoryzowanymi wyłącznie przez niego podmiotami). Takie wymaganie byłoby zresztą sprzeczne z wieloma innymi zasadami prawa, czego nawet nie trzeba specjalnie wykazywać.

Jeżeli państwo wprowadza eGovernment oparty o standardy otwarte to wpływa to na sytuację dostawców rozwiązań teleinformatycznych w następujący sposób. Każdy z nich ma potencjalną możliwość opracowania i oferowania rozwiązania interoperacyjnego. Owszem, na rynku znajdą się dostawcy, którzy nie zaoferują takich rozwiązań, jest to jednak efektem ich własnej nieskrępowanej decyzji. W przypadku otwartych standardów nie ma bowiem „właściciela”, który jest władny wykluczyć kogokolwiek z możliwości konkurowania na rynku zgodnych ze standardem rozwiązań. Jeżeliby w takiej sytuacji uznać, że podmioty, które z własnej woli nie zachowują zgodności z otwartym standardem są dyskryminowane, to należałoby konsekwentnie uznać za dyskryminujące stawianie przez państwo jakichkolwiek wymagań. Zawsze znajdzie się przecież podmiot, który z własnej woli decyduje się nie spełnić takich wymagań nawet, gdy ma on realną możliwość ich wypełnienia.

Wybór otwartych standardów w eGovernment ma z kolei następujący wpływ na sytuację użytkowników. Otóż na rynku istnieć będzie zapewne większa lub mniejsza grupa podmiotów korzystających z rozwiązań opartych o standardy zamknięte. Jednak jak już to wyjaśniono powyżej, zarówno ich dotychczasowi dostawcy, jak i każdy inny podmiot obecny na rynku jest w stanie opracować rozwiązanie interoperacyjne z wybranym przez państwo rozwiązaniem opartym o otwarte standardy. Oznacza to, że każdy użytkownik będzie miał realną możliwość skorzystania z usług eGovernment bez konieczności zmiany dostawcy.

Dostosowanie do wybranego przez państwo otwartego standardu może jednak wiązać się z kosztami. Nasuwa się wobec tego pytanie, czy dochodzi do naruszenia zasady równości w sytuacji, gdy koszty dostosowawcze będą ponoszone przez poszczególnych użytkowników w różnej wysokości. Rozważania można tu ograniczyć do wariantu eGovernment opartego o otwarte standardy, bo sprzeczność z zasadą równości standardów zamkniętych została wykazana wystarczająco już wcześniej i nie zależy ona od występowania kosztów dostosowawczych.

Istnienie i rozmiar kosztów dostosowawczych w przypadku eGovernment otwartych standardów zależeć będzie w dużej części od uwarunkowań technicznych oraz ekonomicznych. Po pierwsze, dostosowanie może przecież polegać na drobnej zmianie danego zamkniętego rozwiązania, zwłaszcza w sytuacji, gdy w drodze otwartej procedury ustanawiania standardu, zainteresowany dostawca skorzystał z możliwości zgłaszania uwag. Taka zapobiegliwość pozwoli odpowiednio dostosować standard do potrzeb wszystkich zainteresowanych i doprowadzi do obniżenia kosztów. Z kolei brak udziału w otwartej procedurze ustanawiania standardu świadczyć może o nieprzystosowaniu danego dostawcy do istnienia w warunkach wolnej konkurencji. Po drugie, jeżeli każdy z definicji może otwarte standardy wdrożyć, to poszczególni dostawcy będą pod stałą presją konkurencji, która uniemożliwi pobieranie wysokich opłat od użytkowników za dostosowanie nabytych przez nich wcześniej rozwiązań.

Nota bene, z powyższego wynika jak bardzo ważne jest istnienie prawdziwie otwartych standardów, a nie standardów otwartych jedynie z nazwy, a faktycznie niedostępnych z uwagi na nieprawidłowo zorganizowaną procedurę lub istnienie nieusuniętych w toku tej procedury ograniczeń technicznych lub prawnych.

Uzasadniony jest zatem wniosek, że jakiekolwiek naruszenie zasady równości poprzez wprowadzenie eGovernment opartego o otwarte standardy powinno być minimalne, jeżeli w ogóle wystąpi. Jest tak zwłaszcza w porównaniu do rażącego naruszenia tej zasady, jakie byłoby wynikiem wymagania zgodności ze standardami zamkniętymi. Wtedy bowiem doszłoby do sytuacji, w której dostosowanie się jest możliwe jedynie poprzez zmianę dostawcy.

Nasuwa się pytanie, czy państwo nie powinno dążyć do dalszej minimalizacji kosztów dostosowawczych ponoszonych przez dostawców i użytkowników poprzez zaniechanie wprowadzenia obowiązku zgodności z jakimikolwiek standardami. Otóż usługi eGovernment byłyby dostępne w oparciu o rozwiązania zgodne zarówno z otwartymi, jak i zamkniętymi standardami. Z punktu widzenia zasady równości należy jeszcze raz podkreślić, że każdorazowy wybór rozwiązania opartego o konkretny zamknięty standard oznacza niezgodne z zasadą równości preferowanie „właściciela” tego standardu. Zatem, państwo musiałoby wdrożyć niezwykle rozbudowany eGovernment wspierający wszystkie istniejące na rynku standardy, zamknięte i otwarte. Tylko wtedy żaden z „właścicieli” zamkniętych standardów nie byłby preferowany w porównaniu do innych. Jak widać, w taki sposób państwo nakładałoby na siebie obowiązek kontraktowania z każdym przedsiębiorcą na rynku. Oznacza to, że brak obowiązku zgodności z jakimikolwiek standardami byłby zgodny z zasadą równości jedynie pod warunkiem poniesienia nieproporcjonalnych kosztów dostosowania eGovernment do każdego rozwiązania teleinformatycznego.

Podsumowując, wprowadzenie eGovernment opartego o otwarte standardy nie stanowi naruszenia zasady równości. W konkretnej sytuacji faktycznej może ewentualnie dojść do zróżnicowania sytuacji dostawców lub użytkowników z uwagi na ponoszone koszty dostosowawcze. Nie należy się jednak spodziewać, aby zróżnicowanie to stanowiłoby naruszenie zasady równości, a już na pewno nie w takim stopniu jaki byłby efektem wprowadzenia standardów zamkniętych. Z kolei brak preferencji jakichkolwiek standardów przez państwo byłby zgodny z zasadą równości tylko w sytuacji, w której państwo oferowałoby swoje usługi zgodnie ze wszystkimi istniejącymi na rynku standardami. Takie rozwiązanie jest z kolei niemożliwe do wprowadzenia w praktyce.